معرفی درسنامه غنا مقام معظم رهبری
32 بازدید
موضوع: فقه و اصول

در معرفی کتاب «درسنامه غنا»  رهبر معظم انقلاب اسلامی و درباره  محتوا و ویژگی های آن بیان شد:

 حجت الاسلام والمسلمین مقیمی حاجی مدرس خارج فقه واصول  با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب از سال 1369 سلسله درس های خارج خودشان را آغاز نموده اند، افزود: ایشان تا کنون به موضوعات و ابواب مختلف فقهی همچون جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخته اند.

درسنامه غنا محصول 75 جلسه از درس های خارج مقام معظم رهبری در سال های 87 و88 است که به صورت درسنامه ای تنظیم شده است و مشتمل بر موارد و ویژگی های ذیل است:

اول:بیان حکم غنا: رهبری معظم در درس خارج خود پس از بیان اتفاق نظر در حکم حرمت غنا، به بیان ادله روائی آن پرداخته وبا ذکر ده ها روایت، در پنج دسته، محصل مجموع روایت را حرمت غنای لهوی دانسته است.

دوم:بررسی موضوع حکم غنا: ایشان بررسی موضوع را لازم دانسته و به تفصیل به نقد وبررسی چند راهکار برای آن می پردازد:

  • راهکار محققق نراقی در شناخت معنای غنا و رجوع به اهل لغت و نقل دوازده معنا از لغویین.
  • راهکار شهید ثانی و فاضل مقداد و دیگران در رجوع به عرف.
  • راهکار مختار. ایشان پس از نقد رجوع به صرف لغت و یا اهل عرف، راهکار صحیح را رجوع به مجموع لغت وعرف وفقه برای شناخت مراد از غنا دانسته است.

معظم له پس از بررسی ها برای غنا دو معنا نقل می کنند: الف) معنای عام غنا: مطلق آواز که ماهیت آن را فراز و فرود صدا و مدّ وترجیع تشکیل می دهد. کلمات اکثر اهل لغت ناظر به همین معنا است. ب) آواز مخصوص و خوانندگی .

در ادامه قائل می شود به شواهد مختلف، نمی توان غنا به معنای اول را موضوع حکم حرمت دانست. بلکه موضوع، غنا به معنای دوم است و نزد عرف خوانندگی و آواز خوانی معنای روشنی دارد و آن را مثلا با خواندن قرآن با صوت و دیگر خواندن ها متفاوت می بینند. و در این معنا، حس صوت و استفاده از دستگاه موسیقی و طرب انگیزی دخالت ندارد.

در همین جا با دقت نظر به خلط میان معنای اطراب وتطریب اشاره می کند. در قاموس آمده: الغنا من الصوت ما طرّب به؛ که شیخ اعظم ره و دیگران تطریب را به معنای طرب انگیز بودن فهمیده اند، در حالی که تطریب آن چنان که در لسان العرب آمده به معنای مدّ الصوت وتحسینه می باشد نه طرب انگیزی.

همچنین تاکید دارد مقارن بودن با آلات موسیقی و باکلام و بی کلام بودن و حق وباطل بودن کلام،  در صدق این معنا دخالت ندارد.

سوم:بیان ملاک حرمت غنا: ایشان لهوی بودن را معیار غنای حرام دانسته است اما نه مطلق لهو و نه لهو ولحن مناسب مجالس اهل فسوق و یا لهو طرب انگیز ویا غافل کننده، بلکه مراد « لهو مضّل عن سبیل الله » است که اضلال می تواند بواسطه مضمون کلام و یا آهنگ خوانندگی ویا خصوصیتی در خواننده باشد. و ذکر معیار «باطل» در برخی روایات نیز به همین امر باز می گردد.

چهارم:امارات و نشانه هایی برای شناخت مصادیق غنا: برای شناخت غنای لهویِ همراه با اضلال از سبیل الله، نشانه هایی ذکر می کنند: مانند تحریک کننده شهوت، ایجاد بی مبالاتی و سوق دادن به سوی کارهای حرام  وترک واجبات.

پنجم: بیان حکم و موضوع موسیقی: ایشان موسیقی را به فن ترکیب اصوات به صورتی که مستمع خوشش بیاید معنا می کند، خواه از حنجره بیرون آمده و یا بواسطه ابزار و آلات تولید شود. وبا ذکر روایات متعددی، معیار در حرمت موسیقی نیز همان لهوی مضلّ عن سبیل الله است و ریتم و تند وکند بودن، سنتی وغربی و پاپ بودن، باکلام وبی کلام ... در صدق آن موثر نیست.

ششم: استثناءات غنا: ایشان سه مورد غنا در قرائت قرآن، در مراثی و در عروسی را به عنوان مستثنیات غنا بیان کرده و در عروسی(زفّ العرائس) جمله مذکور درروایت مغنیه « اللتی یدخل علیها الرجال» را نه قید حکم، بلکه برای بیان نوع غنا وصدای زن آوازخوان است که آنچه جایز شمرده شده باید از نوع خاصی از خوانندگی باشد که مخصوص مجالس خانگی مجالس عرروسی است، نه از نوع خوانندگی زنان معروف به خواننده هایی که در مجالس خاص مختلط زن ومرد با لحن مخصوص آن می خوانند.

هفتم: بیان چند مسأله مرتبط:در ادامه حکم استماع غنا، تعلیم وتعلم غنا، علت حرمت نشان دادن آلات موسیقی در تلوزیون و رقص، را بیان می کنند.

هشتم:پاسخ به پرسش های روز درغنا وموسیقی:ایشان همچنین در زمینه غنا و موسیقی حدود 48 پرسش روز و مبتلا به را  بر اساس مبانی خویش در باب غنا و موسیقی پاسخ می دهند که به نوعی در کاربردی کردن بحث و فهم موضوع غنا وموسیقی موثر است.

نهم: توجه به آرای مهم:معظم له در خلال مباحث مختلف، اقوال فقهای عظام از محقق اردبیلی، شیخ اعظم، محقق ایروانی، فیض کاشانی و بررسی برداشت های مختلف از کلام ایشان، محقق سبزواری، امام خمینی و محقق خوئی و مرحوم اراکی  رحمهم الله و نقد وابرام هایی که به برخی از دیدگاهها وارد شده است، توجه داشته و به تفصیل به نقد وبررسی آنها می پردازد.

دهم: نقل جامع روایات باب:توجه به روایات مرتبط در این درسنامه پررنگ است. ایشان حدود 100 روایت را در خلال مباحث مختلف کتاب نقل کرده و سند و دلالت آنها را بیان می کنند؛

یازدهم: اشاره به مباحث اصولی:وی با اشاره به اینکه رهبر معظم درضمن بحث فقهی غنا و موسیقی، به اقتضا، به مباحث اصولی مانند تعارض روایات، اخذ قدرمتیقن، معیار در شبهه حکمیه وموضوعیه ومفهومیه، انحلال امر ونهی به طبیعت، قضیه حقیقیه، أصالة الاشتغال..،  نیز اشاراتی داشته اند.

  در مجموع کتاب درسنامه غنا افزون بر نکات ارزشمند علمی ومحتوایی، از باب توجه به آراء مهم و نقد وبررسی آنها، جامعیت روایات باب، بررسی تفصیلی به بحث موضوع شناسی، و توجه به ابعاد مختلف بحث با حجم بیش از پانصد صفحه، حائز توجه و قدمی سترگ در این موضوع است و امید است راه گشای محققان وفقها در این زمینه باشد.